درسنامه آموزشی تزیینات چوبی و پارچه‌ای کلاس یازدهم معماری داخلی

واحد یادگیری 5: شایستگی اجرای دیوارپوش پارچه‌ای تزیینی

آیا تا به حال پی برده‌اید

- دیوارپوش تزیینی چگونه ساخته می‌شود؟
- معمولاً در چه فضاهایی از دیوارپوش تزیینی استفاده می‌شود؟
- دیوارپوش تزیینی از چه موادی ساخته می‌شود؟
- پرده‌ها غیر از نقش تزیینی، چه نقش دیگری دارند؟

استاندارد عملکرد

پس از اتمام این پودمان هنرجویان قادر خواهند بود که از مواد اولیۀ مورد نیاز مانند چوب، پارچه و سایر لوازم و ابزار با توجه به طرح و نقشه، و پیروی از استانداردهای موجود، دیوارپوش تزیینی بسازند و در محل نصب کنند.

مقدمه

علاوه بر رنگ‌های مختلف و کاغذ دیواری‌های ویژۀ پوشش دیوار، یکی دیگر از عناصر بسیار مهم تزیینی، دیوارپوش پارچه‌ای است. دیوارپوش‌های پارچه‌ای تزیینی با تنوع در رنگ، مواد اولیه و طرح، در فضاهای مختلف منازل مسکونی، هتل‌ها و سایر فضاها اجرا می‌شود. دیوارپوش‌ها به صورت قطعه‌های جداگانه ساخته شده و در کنار یکدیگر روی دیوار نصب می‌شوند. عنصر دیگر پوشش تزیینی دیوار، پارچۀ دیواری است که مانند کاغذ دیواری روی دیوار چسبیده می‌شود. پرده نیز از عناصر تزیینی فضاهای مختلف بوده که علاوه بر نقش تزیینی و جداکنندگی، از ورود و خروج سرما و گرما و همچنین نور از طریق پنجره جلوگیری می‌کند.

دیوارپوش‌های تزیینی

انواع پوشش‌های تزیینی که برای پوشش تمام یا بخشی از دیوار به کار می‌روند، از نظر تنوع، طیف گسترده‌ای را شامل می‌شوند که در این بخش به سه نوع آنها که عبارت‌اند از دیوارپوش پارچه‌ای، پارچه دیواری و پرده پرداخته می‌شود.

دیوارپوش پارچه‌ای

کاربرد این عنصر تزیینی هنوز کاملا فراگیر نشده است. با این وجود چون به طور معمول تمام دیوارهای یک فضا را با آن پوشش نمی‌دهند، می‌تواند مقرون‌به‌صرفه باشد. تنوع بسیار در طرح، رنگ و نوع جنس پارچه، زمینه‌ساز تنوع فوق‌العاده‌ای در دیوارپوش‌های پارچه‌ای شده است و ساخت و نصب آن نیز نسبتا آسان است. بیشترین مشتری‌های دیوارپوش‌های پارچه‌ای، هتل‌های لوکس هستند که محیطی بسیار دلپذیر را برای میهمانان خود فراهم می‌آورند؛ و البته در منازل مسکونی و سالن جلسات نیز کاربرد دارد.

دیوارپوش‌های پارچه‌ای را می‌توان از نظرهای مختلف تقسیم‌بندی کرد که می‌توانید آن را در نمودار زیر مشاهده کنید:

دیوارپوش‌های پارچه‌ای را می‌توان خیلی ساده ساخت؛ یعنی کافی است یک پوشش پارچه‌ای روی یک قاب چوبی کشید و آن را به دیوار آویخت و فضا را با آن تزیین نمود. با لایه‌ای از فوم یا اسفنج می‌توان آن را مانند مبل رویه‌کوبی کرد تا پوششی ضخیم‌تر به وجود آورد. همین‌طور می‌توان با توجه به نوع کاربری، آن را عایق صدا ساخت به صورتی که از صفحات آکوستیک استفاده کرده و روی آن را با پارچه پوشش داد. تمام اینها با توجه به سفارش مشتری و اینکه چه مقدار بودجه باید هزینه شود، صورت می‌گیرد. پوشش روی آن می‌تواند چرم طبیعی باشد یا مصنوعی، ساده به کار رود یا لمسه‌کوبی شود، طرح آن ساده باشد یا کلاسیک و یا اسپورت، در سالن اجتماعات به کار رود یا در اتاق خواب و...، تمامی اینها گسترۀ وسیعی از تنوع را به دنبال دارد.

نقش دیوارپوش‌های پارچه‌ای در تزیینات داخلی

با اینکه دیوارپوش‌های پارچه‌ای بسیار زیبا و هیجان‌انگیز هستند، اما استفاده از آنها هنوز خیلی رایج نیست. اگر می‌خواهید تزیینات داخلی منزل شیک و در عین حال گرم و صمیمی باشد، پیشنهاد می‌شود که از این نوع دیوارپوش‌ها با ایده‌های زیبا استفاده شود.

استفاده از دیوارپوش‌های پارچه‌ای برای اتاق‌خواب مناسب‌تر از سایر فضاها به نظر می‌رسد، زیرا این دیوارپوش‌ها باعث ایجاد آرامش در فضا می‌شوند. هماهنگی آنها با دکوراسیون فضای اتاق‌خواب در شکل‌های 1 تا 6 بسیار تأثیرگذار است.

استفاده از دیوارپوش‌های پارچه‌ای آکوستیک، راه حل مناسبی برای سینماهای خانگی هستند. در لایۀ زیرین پوشش پارچه‌ای یا چرمی این نوع دیوارپوش‌ها از صفحات جاذب صدا استفاده شده تا از انعکاس صدا در فضا جلوگیری شده و صدای دلنشینی به گوش شنونده برسد. همچنین در شکل‌های 7 و 8 استفاده از لمسه نیز برای زیبایی بیشتر به چشم می‌خورد.

استفاده از دیوارپوش‌های پارچه‌ای در اتاق غذاخوری موجب راحت‌تر و صمیمی‌تر به نظر رسیدن فضا می‌شود. رنگ مبلمان بهتر است با دیوارپوش‌ها هماهنگ باشند. آرامش فضای غذاخوری با هماهنگی میان این دو عنصر، تأمین می‌شود (شکل‌های 9 تا 11).

در نشیمن نیز می‌توان از این دیوارپوش‌ها استفاده کرد. اگر دکوراسیون نشیمن مدرن باشد، باید از دیوارپوش با طرح‌های ساده‌تر استفاده شود.

ساخت دیوارپوش‌های تزیینی

این دیوارپوش‌ها معمولا به صورت پانل یا صفحه ساخته می‌شوند. قطعات به اندازه‌های معین ساخته شده و در کنار یکدیگر نصب می‌شوند، از این رو می‌توان آنها را در طرح، رنگ و حتی اندازۀ بسیار متنوع ساخت؛ همچنین آنها را می‌توان به صورت ساده و ترکیبی به کار برد. در اینجا به ساخت دو نوع دیوارپوش ساده (با قاب ساده) و لمسه‌دوزی (با صفحه و اسفنج) پرداخته می‌شود.

فهرست مواد اولیه

تجهیزات

مرحله 1- ساخت قاب چوبی

برای ساخت قاب چوبی کافی است که 4 عدد قید چوبی با توجه به ابعاد قاب که $700 \times 500$ میلی‌متر است، تهیه کنید. یعنی 2 قید به طول 700 و 2 قید به طول 500 میلی‌متر مانند شکل 17 نیاز است. در این پروژه ابعاد مقطع قیدها $40 \times 20$ میلی‌متر در نظر گرفته شده است. البته این اندازه با توجه به ابعاد و نوع دیوارپوش می‌تواند تغییر کند.

پس از اینکه قطعات چوبی مورد نیاز برای قاب آماده شد، باید چهارگوشۀ آنها به هم متصل شود. ساده‌ترین نوع برای این کار اتصال فارسی (45 درجه) ساده (سر به سر) با چسب است که توسط منگنه در دو طرف محکم می‌شود. برای این کار از ماشین ارۀ فارسی‌بر استفاده می‌شود و باید آن را روی زاویۀ 45 درجه مانند شکل 18 تنظیم کرد.

ابتدا یک طرف تمام قطعات چوبی را فارسی (برش 45 درجه) کنید؛ برای این کار، ابتدا قطعه کار را با گیرۀ دستگاه محکم بسته و ثابت کنید (شکل 19) و سپس برش بزنید (شکل 20). اندازۀ قاب را گرفته و قطعات چوب را دقیقاً قرینۀ آن طرف که فارسی بریده شده بود، فارسی برش بزنید. برای اینکه قطعات کاملاً هم‌اندازه شوند مانند شکل 21 می‌توانید از اندازۀ یک قطعۀ دیگر استفاده کرده، و آن را روی قطعۀ دیگر قرار داده و قطعۀ زیرین را برش بزنید؛ و همچنین می‌توانید دو قطعه را روی یکدیگر قرار داده و هم‌زمان برش بزنید تا قطعات یک اندازه شده و کار نیز سریع‌تر انجام شود (شکل 22).

در شکل 23 قطعات برش‌خورده و آماده شده است. در این مرحله سرِ قطعات را دوتا دوتا (دو قطعه چهارگوشۀ قاب) چسب زده (شکل 24) و در کنار هم (شکل 25) قرار داده و با زدن 2 یا 3 منگنه مانند شکل 26 ثابت و محکم کنید. گوشه‌های دوم تا چهارم را نیز به ترتیب منگنه بزنید (شکل 27). منگنه باید دو طرف زده شود. می‌توان یک طرف تمام قطعات را منگنه زد و سپس طرف پشت را مانند شکل 28 منگنه زد، یا می‌توان پشت ‌و روی هر گوشه را منگنه زد و به گوشۀ بعدی پرداخت. پس از اینکه هر چهار طرف منگنه شد قاب کامل شده را در یک جای مسطح قرار می‌دهیم تا خشک شود.

روش دیگری که برای ساخت قاب وجود دارد، استفاده از گیرۀ تسمه‌ای یا گیرۀ قاب شکل 29 است که با آن می‌توان قاب را بدون استفاده از منگنه بست تا خشک شود (شکل 30).

مرحله 2- نصب پارچه

در ابتدا باید برای پوشش سطح قاب چوبی، پارچه را ببرید. پارچۀ انتخاب شده بهتر است حدود 7 تا 8 سانتی‌متر از هر طرف بزرگ‌تر بریده شود. برای این کار پارچه را روی میز قرار داده و قاب را روی آن قرار دهید و با فاصلۀ لازم از دور تا دور قاب مانند شکل 31 پارچه را برش بزنید. پس از برش پارچه آن را با منگنه روی قاب نصب کنید.

برای این کار می‌توانید از گوشه‌ها (شکل 32) و یا از وسط قاب (شکل 33) شروع کنید و در آخر گوشه‌ها را منگنه کنید. در هر صورت باید طوری کار کنید که در سطح پارچه چین و چروک نیفتد. پس از اینکه تمام دور تا دور قاب (شکل‌های 33 تا 37) را منگنه زدید، پارچۀ اضافه را با استفاده از کاتر برش بزنید (شکل 38).

در شکل 39 پشت دیوارپوش پس از نصب پارچه و برش اضافه‌های پارچه، و در شکل 40 طرف روی قاب آماده، نشان داده شده است.

روش کار:

ابتدا یک صفحه از جنس تخته چندلایه به ابعاد مورد نیاز تهیه کنید (شکل 41). لبه‌های تخته مورد استفاده باید با استفاده از نوارهای چوبی ضخیم و تقویت شود (شکل 42). برای نصب آن به دیوار از فیتینگ‌های چوبی با لبه‌های شیب‌دار استفاده می‌شود که جزئیات آن در شکل 43 نشان داده شده است.

در لمسه‌کاری برای عبور نخ، سطح تخته باید سوراخ شود و بهتر است ابتدا نقشۀ سوراخ‌ها روی یک کاغذ ترسیم شود تا کار دقیق‌تر انجام شود. تقسیم‌بندی‌های روی کاغذ باید روی تخته با مقیاس اصلی پیاده شده و ترسیم شوند (شکل 44). این اندازه‌ها را روی تخته علامت‌گذاری و خط‌ کشی کنید (شکل 45). خط کشی مانند شطرنج انجام می‌شود و خطوط عمودی و افقی همدیگر را قطع می‌کنند. برای خط کشی می‌توان از خط کش‌های بلند استفاده کرد و برای دقت بیشتر بهتر است دو طرف آن را با گیره بست.

پس از به دست آمدن تقاطع‌ها، مراکز سوراخ را طبق نقشه و مانند شکل 48 با ماژیک علامت‌گذاری کنید تا پررنگ شده و هنگام سوراخ‌کاری اشتباه نشود. حالا متۀ مناسب (شکل 49) را انتخاب کنید و درون سه نظام دریل محکم ببندید. مراکز تعیین شده را با دریل سوراخ کنید تا از آن طرف تخته خارج شود (شکل 50). پس از اینکه سوراخ‌کاری تمام شد، (شکل 51) سطح تخته را سنباده بزنید تا تیزی لبۀ سوراخ‌ها گرفته شود.

در این مرحله باید اسفنج را روی تخته چسباند. اسفنج را کمی بزرگ‌تر برش دهید تا چسباندن آن راحت‌تر باشد. با استفاده از چسب، که می‌تواند به صورت اسپری یا پیستوله باشد، هم روی تخته و هم روی اسفنج چسب بزنید و آنها را به هم بچسبانید و منتظر بمانید تا خشک شود. پس از خشک شدن چسب، اسفنج اضافه را با استفاده از چاقوی برقی برش دهید (شکل‌های 52 و 53).

یک سوزن بلند برداشته و آن را از زیر تخته، از داخل سوراخ عبور دهید تا بالا آمده و از روی اسفنج دیده شود و همانجا را علامت بگذارید (شکل 56). به این ترتیب تمام سوراخ‌های روی تخته، بر روی اسفنج علامت‌گذاری می‌شوند. یک متۀ گردبر (شکل 57) انتخاب کرده و به دریل ببندید و با آن محل‌های علامت زده شدۀ روی اسفنج را سوراخ کنید (شکل 58). سپس لبۀ تخته را نیز با اسفنج بپوشانید (شکل 59).

بعد از سوراخ‌کاری بهتر است روی آن را با یک لایه از جنس گان پوشش دهید (شکل 60). این کار مانند چسباندن اسفنج با چسب انجام می‌شود (شکل 61). پس از اینکه لبه‌ها نیز چسبانده شد، با قیچی اضافه‌های روکش را دور تا دور مانند شکل 62 ببرید. حالا برای اینکه سوراخ‌های روی اسفنج دیده شوند با قیچی برش کوچکی روی سوراخ‌ها بدهید تا دکمۀ لمسه بهتر در جای خود قرار گیرد. (شکل 63)

برای تهیۀ دکمه به دو روش می‌توان عمل کرد. اول تهیۀ دکمۀ آماده از بازار و روش دوم ساخت دکمۀ قابلمه‌ای است که در شکل 64 روش تهیۀ آن از جنس چرم مصنوعی نشان داده شده است. ملاحظه می‌کنید که برای تهیۀ آن ابتدا باید چرم مصنوعی را به صورت دایره‌هایی به اندازۀ لازم (بزرگ‌تر از قطر دکمه) خط کشی کرده و آنها را ببرید و همراه با قطعات دکمه در یکدیگر جا بزنید (شکل 65). برای تهیه و جازدن دکمه‌های قابلمه‌ای می‌توان از دستگاه پرس دستی دکمه نیز استفاده کرد.

نخ لمسه را متناسب با تعداد دکمه‌ها (به طوری که برای هر دکمه طول نخ حدودا 30 سانتی‌متر باشد) با قیچی ببرید. از تمام دکمه‌ها نخ را رد کنید (شکل 66) و یک گره بزنید تا نخ حرکت نکند.

نخ‌ها را یکی یکی از سوراخ‌ها رد کنید (شکل 67). برای رد کردن نخ دکمه از سوراخ اسفنج و تخته، می‌توانید از سوزن لمسه استفاده کنید. برای اینکه نخ‌ها محکم در جای خود ثابت شوند بهتر است آنها را با چند منگنه مانند شکل 68 در زیر محکم کنید تا پس از مدتی تحت فشار اسفنج فشرده، از جای خود در نروند (کنده نشوند). پس از اینکه از تمام سوراخ‌ها نخ را رد کردید و آنها را مرتب کردید (شکل 69)، لبه‌ها را صاف کرده و در زیر با منگنه ثابت کنید تا صاف و تمیز باشد (شکل‌های 70 و 71).

پرده

پرده از جایگاه مهمی در زیباسازی هر فضایی برخوردار است و بخش چشمگیری از سطوح دیوارها را پوشش می‌دهد. برخی معتقدند که پرده، لباس خانه است. پرده نقش مهمی را در تزیین پنجره‌ها و نقاط مختلف خانه و در نهایت در زیباسازی طراحی داخلی منزل ایفا می‌کند. پنجره‌ها نقش مهمی در زیبایی و جلوه نقاط مختلف خانه دارند. نور از مهم‌ترین عناصر زیباسازی عناصر داخلی است و پنجره‌ها اصلی‌ترین منبع تأمین نور طبیعی هستند. پرده تأثیر مستقیمی بر نمای پنجره و احساسی که می‌توان از آن دریافت کرد، دارد. بنابراین، انتخاب پردۀ خوب و مناسب برای پنجره‌ها، در زیباسازی داخلی بسیار اهمیت دارد. تغییر پرده‌ها می‌تواند فضای خانه را به طور کامل تغییر دهد و آن را از یکنواختی و یا حتی ناهماهنگی خارج کند. پرده‌ها در دکوراسیون سنتی، رایج‌ترین عناصری هستند که دارای جزئیات کاملی هستند.

در گذشته میزان پارچه‌ای که در پرده‌ها استفاده می‌شد، نشان‌دهندۀ ثروت افراد بود. در دنیای امروز، پرده‌های سنتی به یک عنصر مهم در طراحی فضا تبدیل شده‌اند.

نقش پرده‌ها در دکوراسیون منزل

پرده‌ها یکی از عناصر مهم در دکوراسیون منزل به شمار رفته و به خانه فضایی متفاوت می‌بخشند، از این رو انتخاب پرده بسیار اهمیت دارد. پرده علاوه‌ بر اینکه یک حریم خصوصی ایجاد می‌کند، به فضای پیرامون ما گرما و انرژی نیز می‌بخشد. پرده را باید هماهنگ و متقارن با دکوراسیون داخلی منزل که ممکن است کلاسیک، سنتی، و یا مدرن باشد، انتخاب کرد (شکل‌های 72 تا 74). تعیین طرح، نقشه، جنس و بافت پرده بسیار مهم است و باید با تدبیر و ظرافت صورت گیرد. برای هریک از قسمت‌های خانه باید پردۀ خاصی در نظر گرفت.

اتاق پذیرایی یکی از قسمت‌های مهم است که در مقابل دید مهمانان قرار دارد، به این علت انتخاب صحیح پردۀ آن از اهمیت بالایی برخوردار است. در اتاق پذیرایی اصولا چیدمان پرده‌ها در قالب ترکیبی از والان، پردۀ اصلی و پردۀ آستری است. رنگ پردۀ نشیمن را از میان رنگ‌های سفید، شیری، کرم، بژ و قهوه‌ای انتخاب می‌کنند؛ مگر اینکه دکوراسیون داخلی از رنگ‌های شاد باشد و بخواهند پرده‌ها نیز متناسب با همان طرح و رنگ انتخاب شود. در خانه‌ای که سقف آن کوتاه است، برای بزرگ جلوه دادن آن می‌توان چوب‌پرده‌ها را بالاتر از حد معمول نصب کرد. پرده‌ها هرچقدر بالاتر نصب شوند، فضا بزرگ‌تر به نظر می‌رسد. در خانه‌های کوچک، برای بزرگ‌تر به نظر رسیدن خانه می‌توان پنجره‌ها را یکسره کرد و اگر پنجره کوچک باشد می‌توان از پردۀ یکسره بهره برد. در پنجره‌های کوتاه از پرده‌هایی استفاده می‌شود که طرحی ساده دارند و تنها قسمت انتهایی آن طرح‌دار است ولی در پرده‌های بلند می‌توان در قسمت بالایی نیز طرح‌های برجسته به کار برد.

در انتخاب پرده برای اتاق‌خواب نیز باید از ظرافت خاصی پیروی کرد. برای زیباسازی پردۀ اتاق‌خواب می‌توان در فصل‌های مختلف از جنس و بافت متفاوتی استفاده نمود، برای مثال در تابستان از پرده‌های نازک و حریری استفاده شود تا هم گرمای کمتری بگیرد و هم حس خنکی به فضا ببخشد. برای زمستان هم می‌توان از پرده‌های ضخیم از جنس مخمل و رنگ‌های گرم استفاده کرد. در تابستان، استفاده از رنگ‌های سفید، کرم، شیری و گل‌بهی پیشنهاد می‌شود و در زمستان نیز تلفیق رنگ‌های قهوه‌ای و فیروزه‌ای، قهوه‌ای و زرد، قرمز و بژ می‌تواند مناسب باشد.

انتخاب پرده برای کودکان و نوجوانان نیز باید بسیار دقیق و هوشمندانه صورت گیرد، زیرا رنگ‌ها بر روحیه و شادابی کودکان تأثیر بسزایی دارند. کودکان برای داشتن روحیۀ شاد، نیاز به رنگ‌های پرانرژی، گرم و خلاق دارند. ترکیب رنگ‌های آبی، زرد، سبز و بنفش برای کودکان و نوجوانان، رویایی و بی‌نظیر است.

آشپزخانه نیز یکی دیگر از قسمت‌هایی است که پردۀ آن باید صحیح انتخاب شود. رنگ پردۀ آشپزخانه باید اشتها را تحریک کند و پرانرژی باشد، مانند رنگ‌های نارنجی، قرمز گوجه‌ای و زرد. از انتخاب پرده با رنگ‌های خنثی و سرد به شدت بپرهیزید. در انتخاب پردۀ آشپزخانه به رنگ دکوراسیون، نوع چیدمان و میزان نورگیری دقت کنید. برای پرده‌های آشپزخانه می‌توان پرده‌هایی از جنس حصیر بامبو و پرده‌های رولی و کنف نیز استفاده کرد. در نهایت، پردۀ آشپزخانه باید، ساده، زیبا و هماهنگ با دکوراسیون داخلی آشپزخانه باشد. اگر دیوارهای آشپزخانه کاملاً سفید است می‌توان از پردۀ ساده با طرح‌های گل‌دار استفاده کرد، زیرا این پرده جلوۀ بیشتری به فضا می‌بخشد.

پرده، نقش‌های کاربردی بسیار مهم و متعدد دیگری نیز در معماری داخلی به عهده دارد که ایفای هریک از آنها، باتوجه به نیازها و شرایطی از قبیل میزان نورگیری محل، نقشه و معماری ساختمان، سلیقه، چشم‌انداز بیرون و... متفاوت خواهد بود. با توجه به تنوع بسیار در طرح، رنگ و جنس پارچه‌های مصرفی، پرده می‌تواند طیف وسیعی از نیازها را برآورده نماید.

پرده در دکوراسیون داخلی خانه، نقش‌های زیادی دارد که عبارت‌اند از:
1- ایجاد مکانی خصوصی؛
2- تزیینی کاربردی؛
3- صرفاً تزیینی؛
4- عاملی برای تفکیک فضاها؛
5- رفع نواقص ساختاری؛
6- مانعی برای ارتباط فضاها؛
7- مانع نفوذ گرما و سرما؛
8- مانع تابش نور شدید خورشید.

معیارهای انتخاب نوع پرده

در هر خانه، پنجره‌های متعددی در ابعاد و به اشکال مختلفی وجود دارد که هریک باید با پرده‌ای‌ متناسب با ویژگی‌های خاص خود پوشانده شوند. هنگام انتخاب پرده برای یک پنجره باید مدلی را برگزید که هم زیبا باشد و هم از نظر کاربردی، برای آن پنجره و دکوراسیون اطرافش مناسب باشد. مدل پنجره، خود یکی از عوامل متعددی است که در انتخاب پرده باید به آن توجه داشت.

ابعاد، نحوۀ باز و بسته شدن، چگونگی و محل قرار گرفتن پنجره در دیوار برخی از عواملی هستند که در انتخاب مدل پرده تأثیر دارند. مدل انتخابی شما برای پرده باید امکان باز و بسته شدن کامل و راحت پنجره‎ها و درهای شیشه‌ای را فراهم کند و مدل پرده نباید موجب ایجاد اشکال و مزاحمت در این امر شود.

اگر پنجره در فرورفتگی دیوار قرار گرفته باشد، پرده را می‌توان درون این فرورفتگی یا بیرون از آن نصب کرد. اما نصب پرده در داخل فرورفتگی و در نتیجه، فاصلۀ بسیار کم آن با پنجره، اگرچه به زیبایی پرده و پنجره می‌افزاید، اما مانع عبور بخش اعظم نور می‌شود و فضا را تاریک می‌کند. همچنین در این صورت پرده باید از ابعاد قاب پنجره پیروی کند. در مقابل، نصب پرده در بیرون از قاب فرورفتگی دیوار، این امکان را فراهم می‌کند که بتوانیم پرده را به طور کامل به دو طرف پنجره کشیده و جمع کنیم و در مواقع لزوم از نور بیشتری بهره‌مند شویم؛ همچنین می‌توان با توجه به سلیقۀ خود و متناسب با دکوراسیون اتاق، از پرده‌های بلند برای پنجره‌های کوتاه نیز استفاده کرد.

قبل از انتخاب پرده برای یک فضا باید عواملی را که در این کار اهمیت دارند، بررسی کرد. این عوامل عبارت‌اند از:

معیارهای انتخاب نوع پرده :

- اندازه و شکل و نوع پنجره
- مقدار نورگیری طبیعی فضا
- هماهنگی با دکوراسیون
- مقدار پوشش سطح
- مقدار بودجه

پرده‌ها ضمن فواید کاربردی، از نظر شکل ظاهری نیز متنوع بوده و می‌توان با انتخاب مدل پردۀ متناسب با دکوراسیون اتاق و همچنین در نظر گرفتن پارچه‌ای با طرح و رنگ مناسب و هماهنگ با سایر اجزای دکوراسیون منزل، ترکیبی زیبا و چشمگیر میان پرده و دکوراسیون اتاق ایجاد کرد.

اندازه و مقیاس پنجره‌های ناهنجار را می‌توان با استفاده از چوب‌پرده‌های بزرگ‌تر از عرض پنجره، یا پرده‌های پهن‌تر و بلندتر، و البته با در نظر گرفتن اندازه‌های یک اتاق، قابل تحمل نمود. در برخی اتاق‌ها، رادیاتور یا فن کویل در زیر پنجره قرار گرفته است؛ در این مواقع استفاده از تور یا حریر، عملی‌ترین و مناسب‌ترین کار است. موارد دیگری مانند جهت باز و بسته شدن پنجره (گشوده شدن به داخل یا خارج، افقی باز شدن پنجره یا بالارونده بودن آن) نیز باید در طراحی پرده در نظر گرفته شوند. در نظر داشته باشید که این پرده‌ها هستند که بخشی از حالت و احساس اتاق را بیان می‌کنند. پرده‌های کلاسیکی که والان و کنارۀ طراحی شده‌ای دارند، صحبت از رسمی بودن می‌کنند. بالاروهای پفکی و والان‌های لخَت و ملایم، فضایی آرامش‌بخش به وجود می‌آورند.

نوع و جنس پرده

نوع و جنس پرده بیشتر از هر عامل دیگری در نمای پرده‌ها تأثیرگذار هستند. در واقع طرح و جنس پارچه، درجۀ رسمی بودن پرده‌ها را تعیین می‌کند. انواع تور و حریر از نوع نازک و یا ضخیم، بی آنکه نور یا منظرۀ بیرون را کور کنند، قادرند نور مستقیم را ملایم کنند و به آرامش اتاق بیفزایند. هم‌زمان با ایجاد یک محیط خلوت، پردۀ توری برای جلوگیری دید از بیرون و پوشاندن مناظر نامطلوب بسیار مؤثر است. تورها از انعطاف قابل توجهی برای تزیین پنجره‌ها برخوردارند.

پردۀ توری را می‌توان با چین‌های ظریف و ملایم آراست. با استفاده از روش‌های تزیینی و طراحی مناسب، نواقص یک پنجره را می‌توان برطرف کرد. به عنوان مثال موارد زیر ذکر می‌شود:
1- پنجرۀ بلند و باریک را می‌توان با توسعه دادن و پهن‌تر گرفتن کناره‌های پرده، عریض‌تر جلوه داد و با شروع کردن پرده از نقطۀ بالاتر از پنجره، به آن ارتفاع داد.
2- دو پنجرۀ ناهمگون که در کنار هم واقع شده‌اند را می‌توان، تنها به وسیلۀ استفاده از یک کنارۀ پرده برای هر کدام و با تزیین و جمع کردن آن در جهت مخالف یکدیگر، به صورت جالبی همگون جلوه داد.
3- برای یکنواخت کردن پنجره‌های یک اتاق که ممکن است یکی از پنجره‌ها کوتاه‌تر از دیگری باشد، می‌توان چوب پرده و یا والان را به بلندی پنجرۀ دیگر نصب کرد تا هر دو یک قد به نظر بیایند.

پردۀ مناسب برای فضاهای مختلف

اتاق‌های نشیمن و ناهارخوری منازل که معمولاً بیشتر از دیگر اتاق‌ها مورد استفاده هستند، بیانگر سبک و سلیقۀ دکوراسیون منزل هستند. اگر مدل‌های ساده مورد پسند باشد، بهتر است از پرده‌های سبک، تور یا حریر استفاده کرد (شکل 75). برای فضای رسمی و مجلسی‌تر، پیشنهاد می‌شود از والان دراپه یا کناره‌های آسترشده استفاده شود. این سبک‌ها برای اکثر پنجره‌ها مناسب است. نوع پارچه و تور و مفصل بودن طرح و یراق آلات، همگی میزان رسمی بودن طرح را بیان می‌کنند. پرده از نوع کلاسیک یا پارچه‌های سنگین همراه با تور و طرحی متنوع، بیانگر شخصیتی رسمی و سنتی است. امروزه از نظر دکوراسیون، به اتاق ناهارخوری باید بیشترین توجه را معطوف داشت. این اتاق می‌تواند عملکردهای متفاوتی در یک خانه داشته باشد، از جمله اینکه به عنوان اتاق کار و یا حتی قسمتی از اتاق نشیمن از آن استفاده شود. اگر اتاق ناهارخوری فقط برای مواقع رسمی و میهمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد، پرده‌های شفاف و تورهای مرغوب و با کیفیت بالا می‌توانند زیبایی بخش اتاق باشند؛ به خصوص اینکه این گونه پارچه‌ها در مجاورت نور چلچراغ‌ها و یا نور آفتاب جذاب و درخشنده جلوه می‌کنند. اگر اتاق ناهارخوری قسمتی از اتاق نشیمن را تشکیل می‌دهد، توصیه می‌شود از پارچه‌هایی استفاده شود که هم خاصیت کنترل نور خورشید را داشته باشند و هم در کنار زیبایی و جذابیت، بتوانند دید از بیرون به داخل منزل را محدود کنند. به هر حال از هر موقعیتی باید برای بیان احساس و زیباسازی خانه استفاده شود، حتی در مورد نقاط پر رفت و آمد خانه نیز باید این نکته را رعایت کرد.

سرویس‌های بهداشتی منزل

مهم‌ترین نکته در مورد پنجرۀ سرویس‌های بهداشتی منازل، ممنوعیت و کنترل دید از خارج به داخل است. برای این فضاها پرده‌ای مناسب است که در مواقع لزوم بتوان آن را کنار زد و یا بالا برد (شکل 76) شید و تور می‌تواند در اینجا به کار رود. به خاطر وجود رطوبت هرگز نباید از پارچۀ ابریشمی استفاده شود. به طور کلی سادگی در نوع پارچۀ پرده، طراحی پرده و دکور، مناسب‌ترین راه حل است.

آشپزخانه

به طور کلی فضای آشپزخانه، به نور فراوانی اعم از طبیعی و مصنوعی احتیاج دارد؛ به این دلیل برای پنجره‌های آشپزخانه، تورهای حاشیه‌ای مخصوص، به اندازه‌های 30 تا 90 سانتی‌متر با کناره‌های هماهنگ و پرده‌های نیمه، که با رنگ و نقوش خود صمیمیت و شادی به فضا می‌دهند مناسب هستند و از ورود نور جلوگیری نمی‌کنند (شکل 77). به دلیل اینکه پرده‌های آشپزخانه زود کثیف می‌شوند، بهتر است پرده‌ها از جنس پارچه‌های قابل شست‌وشو و با طرح‌های ساده باشند. این فضا معمولا مملو از وسایل شفاف و درخشنده و سطوح سنگی و سرد است؛ بنابراین برای افزودن به گرمی و صمیمیت، باید سعی کرد از رنگ‌های شاد و پرانرژی استفاده شود.

اتاق کار و اتاق نشیمن یا تلویزیون

در این اتاق‌ها رایانه، قفسۀ کتاب، تلویزیون، اسباب‌بازی کودکان و مبلمان نرم و راحت، مرکزیت و اهمیت بیشتری دارند. تزیینات، دکوراسیون و پرده‌ها را سنگین و ملایم و در عین حال قابل باز و بسته شدن انتخاب کنید. شید، تور یا حریر با یک والان ساده، فضایی راحت و گرم برای اتاق کار ایجاد می‌کنند (شکل 78). برای اتاق نشیمن یا تلویزیون هر نوع پردۀ کرکره و یا پردۀ پارچه‌ای با طرح ملایم و ساده به خوبی انجام وظیفه می‌کند.

راه حل‌هایی برای کنترل گرما و سرما

پنجره‌های بزرگ و زیبا بسیار چشم‌نواز و دلپذیر هستند، اما مشکلات زیادی هم برای گرم و یا خنک کردن اتاق‌ها ایجاد می‌کنند. با کمک پرده‌ها و دیگر تزیینات می‌توان این مشکل را حل کرد. بعضی از انواع پارچه‌ها طبیعتا عایق‌های خوبی در برابر گرما و سرما هستند.

آفتاب، عمر پارچه‌ها را کوتاه کرده و رنگ آنها را به سرعت از بین می‌برد؛ بنابراین اگر در مناطق پرآفتاب زندگی می‌کنید، یا پنجره‌ای دارید که دائما آفتاب‌گیر است، بهتر است از پارچه‌هایی استفاده کنید که کمرنگ بوده و نور آفتاب را دفع می‌کنند و در نتیجه کمتر رنگ خود را از دست می‌دهند. از طرفی پارچه‌های تیره، نور خورشید را جذب کرده و رنگ خود را از دست می‌دهند. برای محافظت پرده‌ها از نور خورشید و اشعه ماورای بنفش، بهتر است پرده را آستری سفید بزنید و یا برای پشت آنها از تور یا شید استفاده کنید. مواد مصنوعی و پلی‌استر در مقابل نور آفتاب مقاوم‌تر هستند و هر دوی آنها رنگشان تقریبا ثابت می‌ماند. در بعضی موارد الیاف مصنوعی استات را با ابریشم و کتان مخلوط می‌کنند تا مقاوم‌تر شوند.

پارچه دیواری

پارچه دیواری نوعی دیوارپوش است که مانند کاغذ دیواری برای پوشش دیوار به کار می‌رود. مواد اولیۀ به کار رفته در این پوشش‌ها از نوع الیاف پارچه‌ای است. هر چند امروزه در بین مردم استفاده از پارچۀ دیواری هنوز نوپاست و نوع جدیدی از دیوارپوش محسوب می‌شود، ولی تاریخچه‌ای به مراتب قدیمی‌تر از کاغذ دیواری دارد. همچنان که در کشور ما در کاخ‌های پادشاهان نیز از آن استفاده می‌شده است. پارچه‌های دیواری در انواع مختلفی از الیاف ارزان قیمت تا پارچه‌های خاص از جنس مخمل به کار می‌روند. پارچۀ دیواری نسبت به کاغذ دیواری مزیت‌های خاص خودش را دارد.

طراحی دکوراسیون دیوار خانه از اساسی‌ترین کارهای دکوراسیون داخلی منزل بوده و برای این منظور، استفاده از رنگ و کاغذ دیواری به تنهایی پاسخگو نیست و می‌توان پارچه را برای طراحی زیباتر استفاده کرد.

کاربرد پارچه دیواری

کاربرد پارچه دیواری مانند کاغذ دیواری است (شکل 79) و روش نصبی مشابه با کاغذ دیواری دارد. پارچۀ دیواری برای زیبایی دکوراسیون داخلی منزل، دیوار اتاق هتل‌ها و یا فروشگاه به کار می‌رود. پارچۀ دیواری همچون کاغذ دیواری دارای طرح‌ها و رنگ‌های متنوعی است. با چسب‌های مخصوص خود به راحتی قابل نصب بوده و می‌توان در ترکیب با کاغذ دیواری یا رنگ‌آمیزی از آن استفاده نمود. از پارچۀ دیواری بدون نیاز به چسباندن به دیوار و به صورت آویزان نیز می‌توان استفاده کرد (شکل 80 و 81).

مزایای پارچۀ دیواری

از مزایای پارچۀ دیواری می‌توان به طول عمر آن اشاره کرد. طول عمر اکثر پارچه‌های دیواری به طور متوسط نسبت به کاغذ دیواری و رنگ بیشتر است. نصب پارچه دیواری مثل نصب کاغذ بسیار آسان‌تر و سریع‌تر از رنگ‌کاری است. به دلیل استفاده از الیاف قابل انعطاف ضربات و فشارها را به دیوار منتقل نمی‌کند. ماندگاری و استحکام بالایی داشته و از همه مهم‌تر زیبایی خاص خود را دارد.

نصب پارچه دیواری

اندازه‌گیری دیوار:

با استفاده از متر، ارتفاع و عرض دیوار اندازه‌گیری می‌شود. تا مساحت پارچۀ مورد نیاز مشخص شود.

انتخاب پارچه:

ابتدا باید از آلبوم پارچه‌های موجود، پارچه را انتخاب کرد. پارچۀ انتخاب شده باید بستر پارچه‌ای یا آکریلیک داشته باشد (شکل 82). پارچه می‌تواند بنا به سفارش، دارای بستر (بستر پشتی) ضدآتش باشد. در بعضی موارد ممکن است با توجه به نوع اجرا و جنس پارچه قیمت کار بالا رود. البته اجرای کار در مقیاس‌های کوچک نیز می‌تواند بر قیمت تأثیرگذار باشد.

آماده‌سازی دیوار:

ابتدا ناهمواری‌های دیوار با استفاده از کاردک پهن، از بین برده می‌شود. سپس سوراخ‌های دیوار، پیچ، میخ و... با کاردک یا چاقو بتونه شده و در نهایت یک بتونۀ سرتاسری (پرایمر) بر روی دیوار کشیده می‌شود که باید صبر کرد تا دیوار خشک شده و برای نصب پارچه آماده شود.

برش پارچه:

رول پارچه روی یک سطح صاف پهن شده و 10 سانتی‌متر بیشتر از اندازۀ گرفته شده، علامت زده و با قیچی برش داده می‌شود (شکل 83).

چسب زدن دیوار:

قلم‌موی رنگ را در سطل چسب فرو ببرید و آن را صاف بر روی سطح دیوار کشیده و به تدریج کل سطح دیوار را چسب بزنید (شکل 84).

نصب پارچه:

نوار پارچه را به طور عمودی در بالای دیوار نگه دارید و روی چسب فشار دهید و با استفاده از کاردک هوای زیر پارچه را خارج کنید. نصب اولین نوار پارچه از همه دشوارتر است و باید کاملا عمودی نصب شود تا بقیۀ قطعات به طور عمودی و بدون فاصله در کنار آن قرار گیرند.

برش اضافه‌های پارچه:

با استفاده از تیغ (کاتر) و کاردک اضافه‌های پارچه و روی سطوحی مانند پریز و کلید برق بریده می‌شوند (شکل 85).

واحد یادگیری 6: شایستگی اجرای سقف کاذب پارچه‌ای

آیا تا به حال پی برده‌اید

- سقف کاذب به چه منظور ساخته می‌شود؟
- معمولاً در چه فضاهایی از سقف کاذب استفاده می‌شود؟
- در ساخت سقف کاذب از چه موادی استفاده می‌شود؟
- سقف کاذب پارچه‌ای چه نقشی در فضای معماری دارد؟

استاندارد عملکرد

پس از اتمام این پودمان هنرجویان قادر خواهند بود که از مواد اولیۀ مورد نیاز مانند پارچه و سایر لوازم و ابزار مورد نیاز با توجه به طرح و نقشه، و براساس استانداردهای موجود، یک نمونه سقف کاذب پارچه‌ای را بسازند و در محل نصب کنند.

مقدمه

سقف یکی از عناصر تأثیرگذار در کیفیت فضای داخلی است. این عنصر به عنوان سطح نهایی محدود کننده در بالای سر افراد، می‌تواند محلی برای قرارگیری تأسیسات الکتریکی و مکانیکی باشد. سقف کاذب نقش مهمی را در زیبایی سقف و سهولت در تعمیرات آن دارد. تأسیسات سقف، کابل‌ها و سیم‌کشی‌های برق و سایر تجهیزات روشنایی و مسیرهای عبور هوا را که ممکن است از سقف عبور کنند، می‌توان با سقف کاذب پوشش داد. سقف کاذب با توجه به نوع فضا و عملکرد آن، از مواد اولیۀ متنوعی مانند پارچه، چوب، گچ، تختۀ گچی، پی‌وی‌سی، صفحات آکوستیک، انواع ورق فلزی، انواع شیشه و کامپوزیت ساخته می‌شود. علاوه بر نقش پوشش‌دهی، سقف کاذب نقش تزیینی، جذب صدا و... را نیز می‌تواند داشته باشد.

سقف کاذب (Dropped Ceiling)

این سقف برای پوشش سقف اصلی در ارتفاعی پایین‌تر از آن به کار می‌رود و در معماری داخلی به خوبی از این امکان استفاده شده است. سقف کاذب از نظر مواد اولیه دارای تنوع بسیاری است و یک طراح سقف کاذب باید با آن آشنایی داشته باشد تا بتواند با توجه به محل مورد استفاده و نقش سقف کاذب، از آنها در طرح خود استفاده کند. سقف‌های کاذب در اندازه‌ها و شکل‌های مختلف در بازار عرضه می‌شود و آشنایی طراح با این موارد به او کمک می‌کند تا نقشه‌های بهتری ارائه کند و پس از اجرا به همان زیبایی باشند که در نرم‌افزار از قبل به مشتری نشان داده شده است. طراحی سقف کاذب به تخصص خاصی نیاز دارد. یکی از مهم‌ترین نکات در طراحی سقف‌های کاذب این است که طرح باید قابلیت اجرا داشته باشد به طوری که مجری سقف کاذب بتواند بدون مراجعه به طراح به راحتی آن را اجرا کند؛ بنابراین طراح باید با انواع سقف کاذب و نوع کاربری آنها در شرایط مختلف آشنایی داشته باشد. این شرایط شامل چگونگی نصب به سقف اصلی، رطوبت محل و تغییرات دما در طول سال، آکوستیک بودن، نورپردازی، کاربرد تزیینی و کاهش هزینه هستند. نصب سریع و آسان سقف کاذب هم یکی از عواملی است که تولیدکنندگان در ساخت آن کوشش و رقابت می‌کنند. در شکل 1 تا 4 چند نوع سقف کاذب مشاهده می‌شود.

مزایای سقف کاذب

استفاده از سقف کاذب در ساختمان، علاوه بر ایجاد فضایی برای پوشش و مخفی نگه داشتن عناصر زیر سقف امکانات دیگری نیز ایجاد می‌کند مانند: تأسیسات زیر سقف اصلی، آکوستیک کردن فضا، ایجاد حجم‌های دکوراتیو، هدایت و جلوگیری از اتلاف دما و رطوبت، نورپردازی مناسب با شرایط کار و زندگی و... . سقف کاذب علاوه بر زیبایی که به سقف داده و آن را از یکنواختی خارج می‌کند، هم‌چنین، معایب و ناهمواری‌های موجود در سقف، تجهیزات تهویه و روشنایی شده و تهویه هوا را امکان‌پذیر می‌سازد. و همچنین موجب یکنواختی و لطافت توزیع نور می‌شود.

مهم‌ترین مزایای سقف کاذب:

- زیبایی
- جذب صدا
- پوشش‌دهی

مواد اولیه مورد استفاده در سقف کاذب

سقف کاذب می‌تواند به صورت گچی، چوبی، فلزی (رنگی، روکش‌دار و...) ، کامپوزیت، پارچه‌ای و... ساخته و نصب شود. در بازار انواع مواد، با ابعاد مختلف توسط کارخانه‌ها تولید و در بازار به فروش می‌رسد که با توجه به کاربری فضا و نقش مورد نظر برای سقف کاذب (تزیینی، جذب‌کنندۀ صدا و...)، می‌تواند انتخاب و در محل نصب شود.

در شکل‌های 5 تا 10 چند نمونه از مواد مناسب برای اجرای سقف کاذب مشاهده می‌شود.

اجزای سقف کاذب

اجزای سقف کاذب عبارت‌اند از:

1- شبکۀ نگه‌دارنده:

معمولاً سقف کاذب پس از ساخت سقف اصلی و دیوارها اجرا می‌شود و برای اتصال آن به عناصر اصلی (سقف، جداره‌ها) باید تمهیدات لازم در طراحی و اجرا پیش‌بینی شود. استفاده از شبکۀ نگه‌دارنده یکی از رایج‌ترین این روش‌هاست. در این روش آویزهایی به سقف اصلی آویزان و محکم می‌شود.

2- صفحات پرکننده:

این صفحات از جنس‌های مختلف ساخته شده و داخل شبکه قرار می‌گیرد. در شکل 11 یک نوع شبکه فلزی و در شکل 12 چند نوع صفحه مشاهده می‌شود.

اجرای سقف کاذب پارچه‌ای

صفحات پرکننده پارچه‌ای: برای اجرای سقف کاذب پارچه‌ای معمولاً از دو روش زیر استفاده می‌شود:

1- استفاده از شبکۀ نگه‌دارنده و صفحات پارچه‌ای یا روکش پارچه (شکل 13).
2- استفاده از قاب‌های سادۀ چوبی مانند دیوارپوش، و پوشش سطح آن با پارچه و نصب آن در شبکۀ نگه‌دارندۀ سقف کاذب.

مراحل اجرای سقف کاذب

- بررسی نقشه و جزئیات؛
- آماده‌سازی کارگاه برای کار در ارتفاع و رعایت موارد ایمنی (شکل 14)؛
- بررسی شبکه سقف کاذب و چگونگی اتصال آن به سقف اصلی و دیواره‌ها (شکل 15)؛
- بررسی مسیرهای تأسیساتی و سیم‌کشی زیر کار (شکل 16)؛
- آماده‌سازی پانل‌ها یا قاب‌ها؛
- برش پارچه با توجه به ابعاد صفحات یا قاب‌ها؛
- کشیدن پارچه روی صفحات یا قاب‌ها ؛
- نصب صفحات آماده در محل شبکه سقف و پرداخت کردن اطراف سقف (شکل‌های 17 و 18)؛